Sanat Kendi Gerçeğini Yaratmaktır

Şu an size en yakın olan romanı ya da hikaye kitabını alıp otuz dördüncü sayfasını açın. Bahsi edilen karakter, gerçek mi? Hayır. Gerçek olabilir miydi? Belki. Peki, gerçek olduğu kabul edilerek mi anlatılmış? Evet. İşte olay bu. Dünya üzerindeki tüm gerçeklikler ve üzerinde varılan doğru veya yanlış yargıları bir kenara bırakarak bir amaç güderek ya da gütmeyerek hislerinizin yön verdiği üslubunuzla hayal gücü ağacınızda yetiştirdiğiniz elmaları başka insanlara sunmak. O zaman Sanat nedir, ne değildir bundan bahsedelim.

Sanat (Estetik), Felsefe'nin duygulara dayandırılan halidir. Us ve mantık temeli üzerine kurulu bir düşünce sistemi olarak bahsedilebilecek Felsefe için sorulan "Nedir?" sorusuna her filozofun ayrı bir yanıtı vardır. Jaspers, Felsefe'yi "Yolda olmak" olarak tanımlarken Thibaudet "Felsefe her şeyin bilimi değil, bütünün bilimi olarak tanımlanabilir." demiştir. Duyguları ölçüt alan Sanat'ın da ne olduğu, ele alındığı çağa ve topluma göre değişiklik göstermektedir. Hegel'e göre sanat maddeye sokulan ve maddeyi kendine benzeten sanatçının ruhudur. Maddeci estetikçilerden H. Koch'a göre ise sanat öznel bir gerçekliği yansıtma biçimidir. Kant, Grant Allen, Spencer ve Schiller gibi düşünürlerse Sanat'ın bir oyun teorisi üzerine kurulu olduğunu savunmuşlardır. Onlara göre Sanat temel ihtiyaçlar karşılandıktan sonra amaçsız olarak yapılan ve hoşa giden faaliyetlerdir. Bu görüş bazıları tarafından eleştirilmiş, oyunun fizyolojik ve sosyolojik bir yansıma olduğu, bu sebeple iz bırakmadan kaybolabileceği söylenmiş, bunun aksine sanatçının hayal gücü ve tekniğinin yüzyıllar boyu devam edeceği savunulmuştur. Realistler de bir sanat eserinin gerçeği doğru olarak yansıttığında güzel olabileceğini söylemişlerdir. Klasik akımının etkisindeki Sanat'ta hakim olan sağduyu ve Romantizm akımıyla vurgulanan hayal dünyası düşünüldüğünde Estetik insanlara kendi doğrularını yaratma şansı sunmaktadır. Sanatın subjektif olduğunun en büyük kanıtı da kişiden kişiye tanımının ve doğruluğunun değişiklik göstermesidir.

Ne olduğu konusunda dahi farklı yargıların olduğu bir kavram olan Sanat, bir yerde insanlara hayatlarındaki gerçeklerden kaçıp ruhlarını besleyecek olan hayal gücünün eseri olan gerçekliklere sığınma fırsatıdır. Her sanatçı eserinde işlediği gerçeğini 'anlatırken' kendi tekniğini kullanır, kendi ruhuyla yaratıcılığını ortaya koyar ve sonucunda dünya gerçeklerinin üzerinde, duygulara yönelik bir gerçeklik sunar.

Bu sebeplerle Sanat bir sihir olarak nitelendirilebilir. Farklı bir dünya düzenini anlatan bir kitap, olağanın dışındaki değerleri barındıran bir şiir, insanın göremediği ama hissettiğini görebilme imkanı veren bir heykel, her kişiyi farklı bir sonuca taşıyabilecek bir tablo, insanın ruhuna dokunup onu bambaşka diyarlara sürükleyebilecek bir beste... Bunlar sihir değil de nedir?

Sanatçı, eser ve alımlayıcılar ortaya atılan gerçekliği oluşturan Sanat'ın üç unsurudur. Sanatçı kalbinin sesini düşünceleriyle harmanlayıp gerçeğine eserinde can verir. Bu eseri anlayıp takdir eden alımlayıcılar ise eserin anlattıklarında buluşurlar. Bu üç unsur hakikatlerden kurtarılmış farklı bir dünyanın sahipleridir. Bu dünyadan yola çıkıldığında da sanat özünde insanın duygularına hitap ederek onu akılla temellendirildiğine inandırıldığı hakikatlerden kurtarandır.

Hayal gücünü kocaman bir bahçe olarak ele alalım, uçsuz bucaksız. Sanatçı bu bahçede gece karanlığında dahi korkmadan ilerleyen, insanoğlunun daha keşfetmediği bitkileri keşfeden, onları inceleyip kendi süzgecinden geçirdikten sonra toplumla paylaşan ve dünyayı tepesine çıktığı ağaçtan bakarak tasvir eden kişidir. Demek oluyor ki sanatçı bir yerde bizlerin dahi sahip olduğumuzu bilmediğimiz duygularımızı bize anlatan, bunu kendi gerçekliğinden bakarak yapan kişidir aslında. Çoğu filozofun gerçek sanatçıları büyük birer deha olarak kabul etmesi de bu yüzdendir.

Tüm bunlardan dolayı sanat esasen kendi hakikatini yaratabilme yeteneğidir.

Dilara İNAL